• ۱۴۰۱ پنج شنبه ۷ مهر
روزنامه در یک نگاه
امکانات
روزنامه در یک نگاه دریافت همه صفحات
تبلیغات
صفحه ویژه

30 شماره آخر

  • شماره 4433 -
  • ۱۳۹۸ سه شنبه ۱۵ مرداد

يادي از محضر استاد عباس زرياب خويي

زرياب ادب

هر چه شخصي دلبسته شعر حافظ در اين زمينه‌ها بيشتر مطالعه و تحقيق كند احتمال آمادگي بيشتري براي شناخت شعر حافظ خواهد داشت و در موارد اختلاف ميان نسخه‌ها مي‌تواند به دلايل و نشانه‌ها و احتمالات بيشتري در اين زمينه توجه كند؛ چنانكه در روزگار نزديك به ما علامه قزويني با جامعيت بي‌نظير و دقت نظر و انصاف علمي توانست تصحيحي نمونه از ديوان حافظ به دست دهد. در شرح مشكلات و دشواري‌هاي حافظ، بي‌گزافه يكي از بهترين آثار كتاب آيينه جام تاليف استاد بزرگوار ما، زنده‌ياد دكتر زرياب است و مي‌توان آن را به جرأت حاصل نيم قرن مطالعه و تحقيق و تدقيق او در موضوعاتي دانست كه شناخت شعر حافظ مستلزم آن است. آگاهان شعر حافظ نيك مي‌دانند كه پاره‌اي از كلمات و تعابير در ابياتي از حافظ، خواه به دست خود شاعر يا به سبب دستكاري‌هاي كاتبان در طول تاريخ دستخوش تغييراتي شده كه شناخت « ضبط صحيح» و مهم‌تر از آن، معناي شعر را با دشواري رو به رو كرده است: اسم اعظم بكند كار خود‌ اي دل خوش باش/ كه به تلبيس و حيل ديو مسلمان (يا: سليمان) نشود. در اين بيت كه هر دو در نسخه‌هاي معتبر ديوان حافظ هست، مساله فقط شباهت دو كلمه مسلمان و سليمان در كتابت نيست و هر دو ضبط مي‌تواند وجهي داشته باشد. آيا حافظ در اين بيت به موضوعي در فرهنگ اسلامي و احيانا تفاسير ماثور و احاديث و اقوال نظر داشته است؟ بررسي و پژوهش در اين باب بسي فراتر از موضوعات صرفا ادبي است و يكي از مباحث جذاب در آيينه جام همين موضوع است و صدها موضوع ديگر كه براي فهم شعر حافظ ضرورت تمام دارد.

استاد زرياب به ادب پارسي دلبستگي تمام داشت و حافظه بي نظير او به واقع گنجينه‌اي شگفت‌انگيز از اشعار فردوسي، نظامي، خاقاني، عنصري، سعدي، حافظ، جامي و شاعران قرن اخير چون قاآني و ايرج بود و از شاعران نوپرداز هم از اخوان ثالث اشعاري در خاطره داشت. استاد زماني هم عزم جزم كرده بود تا شرحي بر ديوان خاقاني بنويسد و در جست‌وجوي شروح قديم آن هم برآمد، از جمله شرحي كهن كه نسخه آن را پيش‌ترها در كتابخانه مجلس خود ديده بود اما افسوس كه ظاهرا مجال نيافت. استاد زرياب در ادب عربي هم بي‌هيچ گزافه صاحب نظر بود و نمونه‌هايي از چيره‌دستي او در اين عرصه در آثار و نوشته‌هاي بر جاي مانده از او ديده مي‌شود و كمتر نوشته تحقيقي از او منتشر شده كه در آن كلمه يا عبارتي از مأخذي را تصحيح نكرده باشد. به سبب همين دقت نظر و عمق مطالعات او در زبان فارسي و عربي بود كه مصححان متون كهن، كوشش مي‌كردند مشكلات متن در دست تصحيح را از او بپرسند. از جمله چنانكه خود مي‌فرمود در قرائت و تصحيح بخشي از دشواري‌هاي ديوان شاعر پرآوازه اهوازي، ابونواس مشاركت داشته و شايد به همين سبب يكي از علايق او «فارسيات» ابونواس بود و همواره بر كشف و بيان جنبه‌هاي پنهان مانده از فرهنگ ايراني و زبان فارسي در متون نظم و نثر عربي سده‌هاي نخست تاكيد مي‌كرد. استاد زرياب همه تسلط خود بر پهنه‌هاي وسيع ادب فارسي و عربي را از مطالعه و بررسي و پژوهش در اصل متون به دست آورده بود و اين نكته‌اي بس مهم است كه پژوهشگران روزگار ما بايد به آن توجه كنند.

ارسال دیدگاه شما

ورود به حساب کاربری
ایجاد حساب کاربری
عنوان صفحه‌ها
کارتون
کارتون