درباره تنوع ژانر در جشنواره فيلم فجر 44
فرصتي براي خلاقيت و گام رو به جلو
رستاك شاهولي|آيا جشنواره ملي فجر امسال با رويكرد جديدي در انتخاب ژانر برگزار خواهد شد يا خير؟ به تازگي دبيرخانه چهلوچهارمين جشنواره ملي فيلم فجر در قالب متني و با ارايه توضيحاتي، اسامي فيلمهاي راهيافته به جشنواره را اعلام كرد و نشانهها حاكي از آن است كه تنوع ژانر فيلمهاي راهيافته به جشنواره امسال نسبت به سالهاي گذشته از گوناگوني بيشتري برخوردار است. مرور پنج سال اخير جشنواره ملي فيلم فجر نشان ميدهد كه سينماي ايران همواره تلاش كرده است، بازتابدهنده مسائل اجتماعي، انساني و تاريخي خود باشد. در عمل نيز اين وعدهها اجرايي شده و جشنواره در چهار دهه فعاليت خود همواره كوشيده است اين نگاه همهجانبه را منعكس كند. يكي از ركنهاي ثابت اين جشنواره ژانر دفاع مقدس بوده است و امسال با توجه به تجربه تلخ جنگ دوازده روزه احتمالا با فيلمهايي در اين ژانر و متفاوتتر از سالهاي گذشته روبهرو باشيم؛ با اين حال، با توجه به مقتضيات جامعه در سالهاي گذشته، تمركز بر فيلمهاي ژانر درام اجتماعي نسبت به ساير ژانرها بيشتر بوده است. امروزه اما ما با نسلي روبهرو هستيم كه سليقه و ديدگاه متفاوتي نسبت به نسلهاي پيشين خود دارد؛ بنابراين توجه جشنواره ملي فجر به ژانرهاي متنوع، امري است كه نميتوان آن را ناديده گرفت. امسال نيز اين جشنواره با حضور دو فيلم ساخته شده با هوش مصنوعي براي شركت در اين رقابت و همينطور توجه به فيلم كارگردانان فيلماولي نشان داد كه اين جشنواره همواره خودش را با شرايط پيرامون كشور و اجتماع هماهنگ ميكند. جشنواره ملي فيلم فجر، به عنوان مهمترين رويداد سينمايي كشور، تنها محلي براي نمايش فيلمهاي توليد شده نيست، بلكه ويتريني است كه مسير آينده سينماي ايران را ترسيم ميكند. تنوع ژانري در اين جشنواره اين پيام را به فيلمسازان، بهويژه نسل جوان، ميدهد كه سبكهاي متفاوت و مورد علاقهشان نيز ميتوانند فرصت ديده شدن داشته باشند. از سوي ديگر اين روند ميتواند مشوق سرمايهگذاران باشد تا بودجه بيشتري براي توليد فيلمهاي ايراني در ژانرهاي متنوع اختصاص دهند، چراكه يكي از معضلاتي كه سينماي ايران امروزه با آن دستوپنجه نرم ميكند، نبود سرمايهگذار براي فيلمسازاني است كه سعي دارند ژانرهاي متفاوتتري را روي پرده سينما به نمايش بگذارند. استقبال از ژانرهاي متنوعتر در جشنواره ملي فيلم فجر، پيش از هر چيز به گسترش افق خلاقيت در سينماي ايران منجر ميشود. ژانرهايي مانند معمايي، هيجاني، فانتزي، علمي-تخيلي، كمدي يا حتي وحشت، هر كدام زبان روايي و امكانات بصري خاص خود را دارند. حضور اين ژانرها در فضاي رسمي جشنواره، به فيلمسازان اين پيام را منتقل ميكند كه خلاقيت صرفا در بازنمايي مستقيم واقعيت اجتماعي خلاصه نميشود و ميتوان از مسيرهاي استعاري، نمادين يا حتي سرگرمكننده نيز به مفاهيم عميق انساني و اجتماعي پرداخت. علاوه بر اين، تنوع ژانري به ارتباط گستردهتر با مخاطبان كمك ميكند. همه تماشاگران سينما الزاما به دنبال درامهاي تلخ اجتماعي نيستند؛ بخشي از مخاطبان، سينما را فضايي براي تخيل، هيجان يا رهايي موقت از فشارهاي روزمره ميدانند. وقتي جشنواره ملي فيلم فجر بتواند اين نيازهاي متنوع را پوشش دهد، نهتنها دامنه مخاطبان افزايش مييابد، بلكه نسل جديد نيز تمايل بيشتري به تماشاي فيلمهاي توليد شده در كشور پيدا ميكند. نكته مهم ديگر، بازتعريف جايگاه ژانر دفاع مقدس در كنار ساير ژانرهاست. دفاع مقدس به عنوان بخشي از حافظه تاريخي و فرهنگي ايران، همچنان ميتواند جايگاه مهمي در جشنواره داشته باشد، اما تنوع ژانري اين امكان را فراهم ميكند كه اين موضوع نيز از زاويههاي تازهتري روايت شود؛ براي مثال در قالب آثار شخصيتمحور، معمايي يا حتي با رويكردهاي متفاوت فرمي كه از كليشههاي رايج فاصله بگيرند. چهلوچهارمين جشنواره ملي فيلم فجر فرصتي است براي ارايه ژانرها و روايتهاي متنوع سينماي ايران. با مشخص شدن اسامي فيلمهاي حاضر در چهلوچهارمين جشنواره ملي فيلم فجر نشانهها حاكي از نگاه باز و گستردهتر اين جشنواره به گونههاي مختلف سينمايي است. با اين رويكرد، اين دوره ميتواند گامي مهم و مثبت در راستاي توسعه خلاقيت و حمايت از فيلمسازان با ديدگاهها و سبكهاي متفاوت باشد؛ حركتي كه همزمان با حفظ جايگاه ژانرهاي تثبيت شده مانند درام اجتماعي و دفاع مقدس، زمينه ديده شدن صداها و روايتهاي تازه را فراهم ميكند.