كلاه ورزشكار اوكرايني دهكده رقابتها را به هم ريخت
جنجال در المپيك زمستاني
بحث و جدل درباره تصميم كميته بينالمللي المپيك براي جلوگيري از رقابت ورزشكار اوكرايني كه روي كلاهش عكس كشتهشدگان جنگ را چسبانده بود، سايهاي سنگين بر بازيها انداخته است.
به گزارش روزنامه اعتماد، رسانههاي بينالمللي و محلي به اين موضوع واكنش بسياري نشان دادند. المپيك زمستاني همواره به عنوان صحنهاي براي همبستگي معرفي شده است - جايي كه ملتها اختلافات را كنار ميگذارند، ورزشكاران در پي برترياند و جهان در جشن مشتركي از تواناييهاي انساني گرد هم ميآيد. با اين حال، روز پنجشنبه براي كميته بينالمللي المپيك با حاشيهاي جنجالي همراه شد كه پرسشهاي دشواري درباره بيطرفي و حدود بيان سياسي در ورزش مطرح ميكند.
ولاديسلاو هراسكويچ، ورزشكار اوكرايني رشته اسكلتون، پس از آنكه اصرار داشت با آنچه «كلاه يادبود» ميناميد مسابقه دهد، از رقابت محروم شد. اين كلاه براي گراميداشت ورزشكاران اوكرايني كه در جريان جنگ روسيه عليه كشورش كشته شدهاند، طراحي شده بود. او تنها ۲۱ دقيقه پيش از آغاز مسابقه، از سوي رييس كميته بينالمللي المپيك، كيرستي كاونتري، از اين تصميم مطلع شد. كاونتري پس از آنكه نتوانست او را به تغيير نظرش قانع كند، با چشماني اشكبار با رسانهها صحبت كرد.
هراسكويچ اعتقاد داشت اين كلاه بيانيهاي سياسي نبود، بلكه عملي براي يادآوري و اداي احترام بود. او درباره ۲۴ نام و چهرهاي كه روي كلاهش نقش بسته بود، گفت: «بعضي از آنها دوستان من بودند.» در ميان اين اسامي، آليـنا پِرهودووا، وزنهبردار نوجوان؛ پاولو ايشچنكو، بوكسور؛ اولكسي لوگينوف، بازيكن هاكي روي يخ؛ ايوان كونوننكو، بازيگر و ورزشكار؛ ميكيتا كوزوبنكو، شيرجهرو و مربي؛ اولكسي خاباروف، تيرانداز؛ و داريا كورِدل، رقصنده حضور داشتند.
اين اثر هنري توسط هنرمند اوكرايني، ايرينا پروتس، خلق شده بود. او گفت: اين چهرهها نماد «امكانهايي هستند كه ناتمام ماندند»:
«هر جفت چشم ميتوانست همين حالا اين دنيا را ببيند، ميتوانست براي مدالهاي خودش بجنگد، ميتوانست بر سكوي خودش بايستد.»
چند ساعت پس از محروميت هراسكويچ، موجي از حمايت در سراسر اوكراين شكل گرفت. دنيس شميهال، معاون اول نخستوزير اوكراين گفت: «محروم كردن ولاديسلاو هراسكويچ از سوي IOC يك ننگ است. اين تسليم اخلاقي است كه در لباس «بيطرفي» پنهان شده است.»
ولوديمير زلنسكي، رييسجمهور اوكراين نيز هنگام اعطاي يك نشان دولتي به هراسكويچ، اين احساس را تكرار كرد و گفت اين تصميم با روح بازيها در تضاد است و تاكيد كرد: «جنبش المپيك بايد به توقف جنگها كمك كند، نه اينكه در خدمت متجاوزان قرار گيرد.»
حتي بخش خصوصي اوكراين نيز واكنش نشان داد: يكي از بنيانگذاران مونوبانك اعلام كرد جايزهاي يك ميليون هريونيا (حدود ۱۷ هزار پوند) براي قدرداني از موضع اين ورزشكار اختصاص ميدهد.
اين جنجال به يك ورزشكار محدود نماند. اولِه هاندِي، اسكيتباز سرعت اوكرايني در رشته شورتتِرك، روز پنجشنبه فاش كرد كه او نيز مجبور شده طرح روي كلاهش را تغيير دهد - اينبار با چسباندن نواري روي جملهاي از شاعر اوكرايني لينا كوستنكو كه نوشته بود: «آنجا كه قهرماني هست، شكست نهايي وجود ندارد.»
مقامات المپيك اين نقلقول را مرتبط با جنگ دانستند و آن را نقض قوانين بيطرفي قلمداد كردند. هاندي گفت: «جملهام را ديدند و گفتند متاسفيم، اما اين تبليغات جنگي است. » او افزود كه براي اينكه بتواند رقابت كند، با اين دستور موافقت خواهد كرد.
اگرچه پوشش رسانهاي مشابهي دريافت نكرد، اما پيشتر در جريان اين بازيها، IOC نماد ديگري را نيزممنوعكرده بود. هيات دونفره هاييتي با لباسهايي طراحيشده توسط استلا ژان وارد شد كه در ابتدا تصوير توسان لوورتور، رهبر انقلاب هاييتي را در حالي كه سوار بر اسب بود، نشان ميداد. لوورتور بردهاي سابق بود كه رهبري انقلابي را بر عهده داشت كه در سال ۱۸۰۴ نخستين جمهوري سياهپوست جهان را بنيان گذاشت.
IOC اين تصوير را ناقض محدوديتهاي مربوط به نمادهاي سياسي دانست و دستور داد تصوير او حذف شود؛ بهطوريكه تنها اسب سرخِ در حال يورش در پسزمينهاي گرمسيري باقي ماند.
با اين حال، مقامات هاييتي حضور خود را همچنان معنادار توصيف كردند. گندي توماس، سفير هاييتي گفت: «حضور هاييتي در المپيك زمستاني يك نماد است، يك بيانيه است، نه يك تصادف. ما شايد كشور زمستاني نباشيم، اما ملتي هستيم كه نميپذيرد در قالب انتظارات محدود شود... غيبت خطرناكترين شكل حذف شدن است.»
استلا ژان در نهايت با حكم IOC موافقت كرد، در حالي كه تلاش كرد تا حد امكان نمادگرايي را حفظ كند. او گفت: «قوانين، قوانين هستند و بايد رعايت شوند و ما همين كار را كردهايم. اما براي ما مهم است كه اين اسب - اسب لوورتور، اسب ژنرال - باقي بماند.»
كميته بينالمللي المپيك ميان اصول و واقعيت گرفتار شده است. منشور المپيك بر بيطرفي سياسي تاكيد دارد، اما ورزشكاراني كه بهصراحت نماينده كشورها هستند، بار ملتها، جنگها، انقلابها و خاطراتي را با خود حمل ميكنند كه نميتوان آنها را پشت درِ ورزشگاه جا گذاشت.