فرزندان خاك ايران
۱. اصل خون (Jus Sanguinis): كه تابعيت را بر اساس نسب منتقل ميكند.
۲. اصل خاك (Jus Soli): كه تابعيت را بر اساس محل تولد اعطا ميكند.
كشورهايي مانند امريكا و كانادا عمدتا از اصل خاك پيروي ميكنند، در حالي كه بسياري از كشورهاي اروپايي و آسيايي تركيبي از هر دو اصل را به كار ميبرند. مهمتر آنكه كنوانسيونهاي بينالمللي مانند «كنوانسيون رفع تبعيض عليه زنان» (ماده ۹) و «كنوانسيون حقوق كودك» بر حق كودك براي كسب تابعيت و ممنوعيت تبعيض بر اساس جنسيت والدين تاكيد دارند. ايران اگرچه به اين كنوانسيونها نپيوسته، اما ميتواند با اصلاح قوانين داخلي، گامي بلند در جهت انسجام اجتماعي و رفع تبعيض بردارد.
نمونههاي جهاني: اصلاح قوانين تابعيت در كشورهاي مشابه- كشورهايي مانند مصر، الجزاير و مراكش كه سابقا تنها تابعيت را از طريق پدر منتقل ميكردند، در سالهاي اخير قوانين خود را اصلاح كردهاند تا مادران نيز بتوانند تابعيت خود را به فرزندانشان منتقل كنند. اين تغيير نه تنها باعث افزايش انسجام اجتماعي شده، بلكه از بيسرپرستي حقوقي هزاران كودك جلوگيري كرده است. در ايران نيز طرحي با عنوان «اعطاي تابعيت به فرزندان حاصل از مادران ايراني» در مجلس شوراي اسلامي در دست بررسي است، اما سرنوشت اين طرح هنوز نامعلوم و نيازمند پيگيري و حمايت نهادهاي مربوطه است. بيشك اين مساله چندين نهاد كليدي را درگير ميكند:
مجلس شوراي اسلامي به عنوان قانونگذار ميتواند با تصويب قانوني دايمي و شفاف، راه را براي اعطاي تابعيت به اين فرزندان هموار كند.
٭ سازمان ثبت احوال كشور؛ به عنوان مجري قانون تابعيت، بايد دستورالعملهاي روشن براي ثبت اين افراد ارايه دهد.
٭ قوه قضاييه ميتواند با تفسيرهاي كارآمد و تسهيل رسيدگي به پروندههاي مرتبط، از انباشت دعاوي جلوگيري كند.
شوراي عالي حقوق بشر و مركز امور زنان و خانواده؛ اين نهادها ميتوانند با مطالعات ميداني و ارايه گزارش، ضرورت اصلاح قانون را به تصميمگيران يادآوري كنند.
پيشنهادي از سر خيرخواهي براي خواهران وطنم: فرزندان مادران ايراني، رگ و ريشهاي از ايران را در خود دارند؛ آنها در اين خاك روييدهاند و عشق به ايران در وجودشان نهادينه شده است. بيتوجهي به وضعيت آنها نه تنها بيعدالتي است، بلكه ميتواند به شكافهاي اجتماعي و بحران هويتي در آينده بينجامد. انتظار ميرود نهادهاي قانونگذار و اجرايي با نگاهي عادلانه و آيندهنگر، هر چه سريعتر تكليف اين افراد را روشن كنند. اصلاح قانون تابعيت نه تنها همسو با قوانين بينالمللي است، بلكه نشاندهنده بلوغ حقوقي و احترام به كرامت انساني است. اين فرزندان، ايرانيانِ واقعي فردا هستند؛ بايد امروز هويتشان به رسميت شناخته شود.
نكته مهم اينكه اين نوشتار نه به قصد اعتراض، بلكه با اميد به اصلاح و در چارچوب احترام به نظام قانوني كشور نوشته شده است. باشد كه دير نشود و هيچ كودكي در وطن خود غريب نماند.