شيطان هم مهربان ميشود
اسدالله امرايي
رمان غريبه مرموز داستاني متفاوت از آثار قلمي مارك تواين است كه به تازگي با ترجمه سهيل سمي در انتشارات ديدآور منتشر شده است. اين رمان گرچه روايت ماجراهاي كودكان يك روستاست، اما كتابي براي بزرگسالان است. اين كتاب اولينبار در سال ۱۹۱۶ منتشر شد و به عنوان يكي از مهمترين آثار نويسنده در كلاسهاي ادبيات مورد بحث و بررسي قرار گرفته. در اين كتاب گونه انسان از نگاه شيطان نقد شده است. شيطان كه سرشتي موذي و بيرحم دارد از حماقت و حقارت روح انسان گله ميكند و در قالب گفتوگوهاي خود با سه پسربچه افكار اخلاقي - فلسفي خود درباره عملكرد انسان در حيات روزانهاش را بيان ميكند. داستان اين رمان از دهكدهاي دورافتاده در اتريش آغاز ميشود؛ جايي كه مردمش بيخبر از جهان و ماجراهايش در تعصب و بيخردي زندگي ميكنند، اما داستان فراتر از مرزهاي جغرافيايي ميرود و گونه انسان را در سراسر دنيا مورد پرسش و نقد قرار ميدهد. اين رمان پيشتر با عنوان بيگانهاي در دهكده به قلم نجف دريابندري ترجمه شده بود. انتشارات اميركبير ناشر كتاب بود و مدتي هم انتشارات علمي و فرهنگي با عنوان غريبه عجيب با همان ترجمه و احتمالا ويرايشي جديدتر منتشر كرد كه الان هيچكدام در بازار نيستند.
«خواب به چشمانم نميآمد. دليلش اين نبود كه به دليل سفرهايم احساس غرور ميكردم و از اينكه دنياي بزرگ را دور زده و به چين رفته بودم و از بارتل اسپرلينگ احساس بيزاري ميكردم كسي كه اسم خودش را گذاشته بود مسافر و به ما به ديده تحقير مينگريست؛ چون يك بار به وين رفته بود و تنها پسر اسلدورف بود كه تنها كسي بود كه به چنين سفري رفته و عجايب دنيا را ديده بود. در موقعيتي ديگر اين افكار شايد خواب از چشمم ميربودند، اما حال هيچ تاثيري بر من نداشتند. نه تمام فكر و ذكرم نيكلاس بود و افكارم فقط حول محور وجود او ميچرخيد و روزهاي خوشي كه هنگام پرسهزني و جنبوجوش در جنگل و دشت و رود در روزهاي طولاني تابستان سپري كرده بوديم و نيز زمستانها هنگام سرخوردن و و اسكيتبازي كردن در لحظاتي كه والدينمان فكر ميكردند ما در مدرسهايم.»
مارك تواين نويسنده و طنزپرداز امريكايي است كه شهرتش را مديون رمانهاي «ماجراهاي هاكلبري فين»، «شاهزاده و گدا» و «ماجراهاي تامساير» است. مارك با فكاهيهاي خود، فرهنگ روبهرشد امريكاي قرن نوزدهم ميلادي را نقد كرده است. آثار مارك تواين دو دسته رمان و داستان كوتاه را تشكيل داده است. رمانهاي او عبارتند از «ماجراهاي تامساير»، «شاهزادهوگدا»، «ماجراهاي هاكلبري فين»، «زندگي بر روي ميسيسيپي»، «يك يانكي اهل كنتيكت در دربار شاهآرتور»، «سالهاي طلايي: داستاني از زندگي در قرن معاصر»، «تراژدي ويلسون كلهپوك»، «تام ساير در خارج»، «خاطرات شخصي ژاندارك»، «داستان يك اسب» و كتاب حاضر. مجموعه داستانهاي كوتاه او عبارتند از «جستوخيز قورباغه ولايت كالاوراس»، «يك قتل، يك راز، يك ازدواج»، «بهدنبال خط استوا»، «مردي كه هايدلبرگ را تباه كرد»، «بشر چيست؟»، «بريدههايي از دفترچه خاطرات آدم»، «خاطرات حوا»، «داستان يك سگ» و «فيل سفيد گمشده». مترجمان زيادي آثار او را ترجمه كردهاند. از محمد قاضي و ابراهيم گلستان تا نجف دريابندري و محسن سليماني و ابوالحسن تهامي و مريم رييسدانا.