انتقاد به دستگيري رييسجمهوري ونزوئلا
محمود فاضلي
آقاي ميچوتاكيس، نخستوزير 57 ساله و محافظهكار يونان در واكنش به تحولات اخير در ونزوئلا، در ميان بهت و حيرت سياستمداران كشورش، همسويي خود با مواضع امريكا را اعلام كرد! به گفته او، نيكولاس مادورو رهبري يك «ديكتاتوري خشن و سركوبگر» را بر عهده داشت كه رنجي غيرقابل تصور بر مردم ونزوئلا تحميل كرده بود. پايان يافتن اين رژيم ميتواند فرصت و اميدي تازه براي اين كشور بحرانزده ايجاد كند. الان زمان مناسبي براي بحث درباره مشروعيت اقدامات امريكا نيست و اولويت اصلي بايد تضمين يك گذار سريع، مسالمتآميز و بدون خشونت به سوي تشكيل دولتي جديد باشد. يونان در مورد مساله ونزوئلا، در هماهنگي كامل با شركاي اروپايي قرار دارد و در چارچوب شوراي امنيت سازمان اقدام خواهد كرد.
در پي اظهارات نامبرده در مورد تحولات ونزوئلا، احزاب اپوزيسيون يونان واكنشهاي تندي نشان دادند و از مواضع دولت راستگراي اين كشور به شدت انتقاد كردند. آقاي «مانجوس» مسوول سياست خارجي حزب سوسياليست «پاسوك» اعتقاد دارد: موضع نخستوزير «شرمآور» بوده و ميچوتاكيس با موضع خود عملا به «قانون جنگل» و كنار گذاشتن مفهوم مشروعيت بينالمللي تن داده است. يونان همواره دفاع از حقوق خود را بر پايه حقوق بينالملل بنا كرده و سكوت يا ابهام در چنين مسائلي، بهويژه در جايگاه كنوني كشور در شوراي امنيت، قابل قبول نيست. آيا چنين سكوتي در برابر حمله روسيه به اوكراين در سال ۲۰۲۲ يا در قبال اشغال قبرس در سال ۱۹۷۴ نيز قابل توجيه ميبود يا خير؟ آقاي «آندرولاكيس» رياست اين حزب نيز موضع نخستوزير را خطرناك براي منافع ملي يونان توصيف كرد و مدعي شد صرفنظر از ماهيت رژيم ونزوئلا، اقدام امريكا نقض فاحش حقوق بينالملل و حاكميت ملي ونزوئلاست. اظهارنظر نخستوزير مبني بر اينكه «اكنون زمان اظهارنظر درباره مشروعيت اقدامات اخير نيست» از سوي كشوري كه سياست خارجي خود را همواره بر پايه مشروعيت بينالمللي بنا كرده و همچنان زخم اشغال غيرقانوني قبرس توسط تركيه را بر پيكر خود دارد، كاملا غيرقابل قبول است. يونان نميتواند از اجراي قواعد بينالمللي دفاع كند، در حالي كه دولت آن آشكارا غلبه «قانون جنگل» و «حقِ قدرت« را ميپذيرد. حزب «كمونيست» يونان سخنان نخستوزير را «مداخله امپرياليستي، وقيحانه، سخيف و شرمآور براي مردم يونان» توصيف كرد. اين مواضع حتي از اظهارات دونالد ترامپ نيز فراتر ميرود. او با پذيرش كامل بهانههاي امريكا براي سرنگوني دولت نيكلاس مادورو، حق مردم ونزوئلا براي تعيين سرنوشت سياسي خود را ناديده گرفته و چشم خود را بر نقض آشكار حقوق بينالملل بسته است. چنين مواضعي عملا به حملات نظامي و مداخلات امپرياليستي مشروعيت ميبخشد، مداخلاتي كه نمونه آن را مردم قبرس با اشغال نظامي تركيه تجربه كردهاند. حزب «ائتلاف چپ» نيز اظهارات نخستوزير را «خطرناك و غيرقابل تصور» ميداند. به باور اين حزب، كساني كه از ترامپ حمايت يا تجاوز نظامي به ونزوئلا را توجيه ميكنند، نه تنها از نظر سياسي وقيحانه عمل ميكنند، بلكه براي منافع كشور خطرناك هستند. يونان موظف است از حقوق بينالملل بهطور ثابت دفاع كند، به خصوص در شرايطي كه به عنوان عضو غير دائم شوراي امنيت سازمان ملل، مسووليت مضاعفي بر عهده دارد. اين اظهارات نشان ميدهد كه عملا حقوق بينالملل وجود ندارد. اين اظهارات به هرگونه اقدام غيرقانوني اردوغان عليه يونان و قبرس مشروعيت ميبخشد.
شكي نيست اقدام امريكا امپرياليستي، توجيه ناپذير و غيرقانوني و اقدامي است كه موجب تضعيف امنيت در جهان خواهد شد. هدف واقعي واشنگتن، تغيير رهبري ونزوئلا به منظور بهرهبرداري از ثروت عظيم ملي آن كشور است. آقاي «خاريچيس»، رييس حزب «چپ نوين» يونان نيز با اشاره به آنچه «موضع نامناسب و خطرناك شخص نخستوزير را در قبال مداخله نظامي امريكا در ونزوئلا خواند، سوال كتبي حزب خود خطاب به نخستوزير را به پارلمان تسليم كرد و پرسيد آيا دولت يونان قصد دارد مداخله نظامي امريكا و بركناري خشونتآميز رييسجمهور ونزوئلا را به صراحت محكوم كند؟ چگونه اظهارات نخستوزير با ضرورت هميشگي دفاع بياستثنا از حقوق بينالملل كه پايه اصلي مواضع يونان در درياي اژه و شرق مديترانه است، همخواني دارد. آقاي «ساماراس»، رهبر سابق حزب حاكم نيز با انتقاد از مواضع ميچوتاكيس تاكيد كرد كه اصول حقوق بينالملل نميتواند به صورت گزينشي مورد استناد قرار گيرد. نخستوزير موظف است به اين اصل احترام بگذارد كه قواعد حقوق بينالملل گزينشي نيستند و نميتوان آنها را هر زمان كه به نفع ماست، استفاده كرد». آقاي «چيپراس»، نخستوزير سابق يونان نيز حمله نظامي امريكا به ونزوئلا را به شدت محكوم و تاكيد كرد: هدف واقعي امريكا نه بهبود كيفيت دموكراسي در اين كشور، بلكه تسلط بر منابع و ميادين نفتي آن است. بارها ثابت شده است دموكراسي، در هر كشوري كه با چالش مواجه است از جمله كشور ونزوئلا، از طريق مداخله نظامي و بمباران تامين نميشود، بلكه حاصل مبارزات و دستاوردهاي ملتهاست. اين رويكرد نشاندهنده فاصله گرفتن دولت از سياست خارجي فعال و چندبعدي است. ادامه چنين سياستي، خطرات بيشتري براي كشور به همراه خواهد داشت. به اعتقاد نزديكان چيپراس، دولت با مواضع خود موجب بيآبرويي و بياعتباري يونان در عرصه بينالمللي شده است. نخستوزير يونان به جاي عذرخواهي بابت اظهاراتي كه يونان را در سطح جهاني به «كشوري فاقد اعتبار» تشبيه ميكند، مسير «بزدلي سياسي» را برگزيده است. اين مواضع ميتواند راههاي خطرناكي را براي كشورهايي باز كند كه چشم به حاكميت ملي يونان دارند و در گذشته نيز با نقض حقوق بينالملل، از جمله از طريق اشغال و تداوم حضور نظامي در قبرس، مرتكب تخلف شدهاند.
وزير خارجه ونزوئلا در واكنش به اظهارات نخستوزير يونان تاكيد كرد: «از ونزوئلا به نخستوزير يونان توصيه ميكنم از اظهارنظر درباره كشور ما خودداري كند و به جاي آن، مطالعه حقوق بينالملل و درسهاي تاريخ كه به شكلگيري نظم حقوقي كنوني جهان انجاميده است، را عميقتر مطالعه كند.» نازيها دقيقا از همان استدلالهايي استفاده ميكردند كه امروز عليه ونزوئلا به كار گرفته ميشود. اينكه يك دولت و ايدئولوژي آن ميتواند بهانهاي براي قتل، تجاوز نظامي و نقض آشكار حقوق بينالملل باشد؛ چنين استدلالي نه تنها با منشور سازمان ملل، نظام بينالمللي و حمايت از حقوق بشر در تعارض است، بلكه خطر احياي تاريكترين منطقهايي را در پي دارد كه اروپا سوگند خورده است هرگز آنها را تكرار نكند.