توقف كسب و كارها و افت GDP
مهدي فيضي
زماني كه فضاي كشور پرتنش ميشود در كنار آن كسب و كارها هم تعطيل ميشوند و همين مساله باعث كاهش توليد در كشور ميشود. در ناآراميهاي اخير نيز شاهد همين تعطيليها در بازار و حتي قطعي اينترنت بينالملل و اينترنت داخلي بوديم و اينكه فعاليت كليه كسب و كارهاي آنلاين هم متوقف شدند و به تبع آن GDP هم كاهش پيدا كرد. اين قطعيها در بخش اينترنت در زمان جنگ دوازده روزه هم رخ داده بود، اما پس از آن هم هيچگونه برآوردي از ميزان خسارتها اعلام نشد، البته بررسي اين آمارها كار سادهاي هم نيست، چراكه اين آمارها هيچوقت بهنگام و بهموقع منتشر نميشوند و به همين دليل اين دادهها بهروز هم نيستند و نكته بعدي اينكه اگر اين دادهها هم در دستمان باشد محاسبه اينكه چه ميزان از كاهش توليد مربوط به شوك جنگ يا ناآراميها بوده، اصلا كار سادهاي نيست و يك كار پژوهشي بسيار جدي ميطلبد و مقالاتي هم كه اين روزها وجود دارد مربوط به اطلاعاتي است كه در جنگ دهه شصت رخ داده است و مطالعه دقيق و علمي چنين خسارتهايي بسيار زمانبر بوده و بعيد هم هست كه به سرعت بتوان اين زيان را محاسبه كرد. البته اين نكته مهم است كه توليد در كشور به صورت كلي متوقف نشده است و يكسري آثاري در پي دارد كه خود را امروز نشان نميدهد و شايد در ماههاي آتي براي مردم ملموستر باشد و به همين دليل اينكه يك رقمي را امروز براي ميزان زياني كه به وجود آمده، اعلام كنيم، روش صحيحي نيست و لازمه آن داشتن ديتا و اطلاعات است تا با روشهاي آماري دقيق اين موضوع صورت گيرد و روش حسابداري سرانگشتي براي اين موضوع با دقت بسيار پاييني همراه است و اصلا قابل استناد هم نيست. در بخش قطعي اينترنت هم باز نميتوان برآورد دقيقي داشت، چراكه يك بخشي از آن به اقتصاد غيررسمي مربوط ميشود كه باز هم در اين بخش داده دقيقي وجود ندارد و در ذيل بخشي از اقتصاد قرار دارد كه مالياتي پرداخت نميكند و در فضاي مجازي مشغول فعاليت است و يكسري كالا و خدمات هم ارايه ميدهد و تبادلات بانكي اين بخش هم به صورت كارت به كارت صورت ميگيرد و تخمين دقيقي هم در اين بخش نميتوان زد كه با قطعي اينترنت به دلايل مختلف چه ميزان اين بخش هم زيان ميبيند. در مجموع كمبود ديتا در بخشهاي مختلف اقتصادي باعث گمانهزنيهاي مختلف شده است كه دقت پاييني هم دارد و ضرورت دارد تا ارگانهايي نظير وزارت صمت و مركز آمار ايران اين آمارها را ارايه دهند، اما با توجه به اينكه اين آمارها غيررسمي هستند اساسا در چارچوبهاي رسمي نميگنجد، چراكه مالياتي پرداخت نميكنند و كسب و كارهايشان به صورت رسمي تعريف نشده است. هر چند در محاسباتي غيررسمي تخمينهايي زدهاند، اما اصلا نميتوان به آنها استناد كرد و متاسفانه دادههاي قابل استناد هم بسيار دير منتشر ميشوند و مطمئنا كسب و كارهاي حوزه IT و حوزه گردشگري نيز در اين چند روز آسيبهاي جدي ديدهاند و با بيكاري روبهرو شدهاند، اما هنوز درخصوص ميزان ضرر و زيان اين بخشها هيچ مطالعهاي انجام نشده است.
اقتصاددان و عضو هيات علمي گروه اقتصاد دانشگاه فردوسي مشهد