«اعتماد» ابعاد مذاكرات نمايندگان
امريكا، روسيه و اوكراين را بررسي كرد
سايه روشن صلح در ابوظبي
تنها ساعاتي پس از برگزاري مذاكرات سهجانبه صلح ميان مقامات اوكرايني، روسي و امريكايي در ابوظبي، روسيه بزرگترين حمله هوايي خود به اوكراين در سال جاري را انجام داد كه به كشته شدن غيرنظاميان و قطع برق در بخشهاي وسيعي از كشور انجاميد. به ادعاي وزير خارجه اوكراين، «پوتين تعمدا دستور حمله موشكي بيرحمانه و وسيعي به اوكراين را صادر كرد، آنهم درست زماني كه هياتها در ابوظبي براي پيشبرد فرآيند صلح تحت رهبري امريكا در حال مذاكره بودند، بنابراين موشكهاي مسكو نه تنها به مردم ما آسيب زدند، بلكه به ميز مذاكره هم حمله كردند.» گفتني است حملات هوايي روسيه بيشتر كييف و خاركف را تحتتاثير قرار داد، به طوري كه دهها موشك بالستيك و هوا به زمين و صدها پهپاد براي انجام اين حمله به كار گرفته شدند. همزمان نيروي هوايي اوكراين اعلام كرد كه روسيه بيش از ۳۷۰ پهپاد و ۲۱ موشك شليك كرده است، درحاليكه برخي تخمينها تعداد كل سلاحهاي هوايي را نزديك به ۴۰۰ عدد ميدانند كه شامل موشكهاي مافوق صوت، موشكهاي بالستيك و موشكهاي كروز ميشود. ويتالئي زايتشنكو، مديرعامل شركت انرژي دولتي اوكراين اعلام كرد: ۸۰درصد اوكراين بر اثر اين حمله با قطعي اضطراري برق مواجه شدند. اخبار حمله روسيه به مناطقي از اوكراين در شرايطي رسانهاي شد كه اخيرا منابع آگاه به نقل از معاون وزير امور خارجه روسيه مدعي شدند «دونالد ترامپ» رييسجمهور امريكا در اجلاس آنكوريج دعوتنامه سفر به مسكو را دريافت كرده است. تلويزيون روسيه در اين رابطه به نقل از سرگئي ريابكوف اعلام كرد كه دونالد ترامپ حين ديدار اخير خود با «ولاديمير پوتين»، رييسجمهور روسيه در آنكوريج، به صورت رسمي براي سفر به روسيه دعوت شده است. معاون وزير خارجه روسيه در تفسير اظهارات ولاديمير پوتين، رييسجمهور اين كشور كه پس از ديدار با ترامپ در آنكوريج پيشنهاد كرده بود كه نشست بعدي در مسكو برگزار شود، گفت: اين دعوت تاكنون هيچ واكنش عملي به دنبال نداشته است. ريابكوف همچنين با بيان اينكه «همانند تمام مكانهاي پيشنهادي براي گفتوگو بين روساي جمهور روسيه و امريكا، موضع ما ثابت و استوار است»، افزود: ابتدا بايد درباره محتوا توافق شده، سپس مكان مشخص شود.
درباره نشست ابوظبي!
دور اول مذاكرات ميان هياتهاي كييف، مسكو و واشنگتن در ابوظبي تا پايان روز شنبه ادامه يافت. گفتني است مذاكرات ابوظبي مقامهاي بلندپايه نظامي و اطلاعاتي از روسيه، ديپلماتها و مقامات امنيتي ارشد اوكراين و هياتي از ايالاتمتحده را گردهم آورد كه شامل استيو ويتكوف فرستاده رييسجمهور دونالد ترامپ، داماد او جرد كوشنر و جاش گرينباوم مشاور كاخ سفيد، بود. ايگور كوستيوكوف، رييس اطلاعات نظامي روسيه، هدايت هيات مسكو را در مذاكرات ابوظبي روز جمعه و شنبه برعهده داشت. پسكوف همچنين اعلام كرد كه هيات روسيه در مذاكرات با اوكراين و ايالاتمتحده تنها از افسران نظامي تشكيل شده بود. يك مقام ارشد اوكرايني كه در مذاكرات حضور دارد، گفت كه كييف نماينده اصلي خود، رستم اومروف، رييس دفتر زلنسكي، رييس پيشين اطلاعات نظامي، كيريلو بودانوف و داويد آراخاميا، رهبر حزب حاكم رييسجمهور در پارلمان را به اين مذاكرات فرستاد. رستم اومروف، رييس هيات مذاكرهكننده اوكراين همچنين گفت كه مذاكرات بر دستيابي به «صلح شايسته و پايدار» متمركز بود.
وي همچنين افزود كه جلسات بيشتري براي روزهاي آينده برنامهريزي شده است. همزمان ولاديمير زلنسكي رييسجمهور اوكراين نيز با لحني محتاطانهتر گفت كه هنوز براي نتيجهگيري زود است و بر اين نكته تاكيد كرد كه روسيه بايد تمايل واقعي خود را براي پايان دادن به جنگ نشان دهد. رييسجمهور اوكراين اخيرا طي مصاحبهاي مدعي شد: سند تضمينهاي امنيتي امريكا براي اوكراين پس از دو روز مذاكره با نمايندگان اوكراين، امريكا و روسيه «صددرصد آماده» است. زلنسكي روز يكشنبه در جريان سفر به ليتواني در ويلنيوس گفت كه اوكراين منتظر است تا شركايش تاريخ امضا را تعيين كنند و پس از آن، اين سند براي تصويب به كنگره امريكا و پارلمان اوكراين ارسال خواهد شد. زلنسكي همچنين مجددا بر تلاش اوكراين براي عضويت در اتحاديه اروپا تا سال ۲۰۲۷ تاكيد كرد و آن را «تضمين امنيت اقتصادي» خواند. اين مذاكرات كه از روز جمعه آغاز شد و شنبه ادامه يافت، جديدترين مذاكرات با هدف پايان دادن به جنگ تقريبا چهار ساله است.
زلنسكي همچنين به اختلافات اساسي بين مواضع اوكراين و روسيه اذعان كرد و مسائل ارضي را به عنوان يك نقطه اختلاف اصلي مورد تاكيد مجدد قرار داد. او گفت: «موضع ما در مورد سرزمينمان تماميت ارضي اوكراين بايد محترم شمرده شود.» اين درحالي است كه روسيه همچنان تاكيد كرده است كه جنگ خود را در اوكراين پايان نخواهد داد مگر اينكه كييف پيش از آنكه احتمالا نخستين مذاكرات سهجانبه كشورهاي اوكراين، روسيه و مقامات امريكايي پس از حمله تمامعيار روسيه در سال ۲۰۲۲ برگزار شود، امتيازات قابلتوجهي در زمينههاي سرزميني ارايه دهد.
ديميتري پسكوف، سخنگوي كرملين نيز در اين باره گفت كه خواستههاي روسيه شامل عقبنشيني كامل اوكراين از دونباس و ديگر نكات ظريف در دستور كار ميشود.
گره مذاكرات صلح اوكراين
به گزارش فايننشال تايمز و به گفته يك مقام ارشد كرملين، ولاديمير پوتين به استيو ويتكوف، فرستاده ويژه امريكا و جرد كوشنر، داماد رييسجمهور دونالد ترامپ گفته است كه انتظار يك توافق بلندمدت بدون حل مساله سرزميني نبايد داشت. همزمان اظهارات يوري اوشاچوف، مشاور سياست خارجي رييسجمهور روسيه، نشاندهنده اين است كه پوتين هنوز از درخواستهاي خود براي خروج اوكراين از منطقه شرقي دونباس كه به طور غيرقانوني در سال ۲۰۲۲ ضميمه كرده است، دست برنداشته است؛ منطقهاي كه هنوز به طور كامل به تصرف درنيامده است. در عين حال زلنسكي گفته است كه تسليم كردن منطقه شرقي دونباس خط قرمز است و او تنها در صورتي حاضر به عقبنشيني نيروهاي خود از آنجا خواهد بود كه روسيه نيز همين كار را كرده و اين منطقه همچنان به عنوان سرزمين اوكراين شناخته شود. اوشاچوف همچنين اعلام كرد كه روسيه به مبارزه ادامه خواهد داد تا تمام خواستههايش برآورده شود. گفتني است اين خواستهها شامل بازنگري كامل در معماري امنيتي اروپا و تغييرات گسترده داخلي در اوكراين است كه كشور را بهطور قطعي به مدار نفوذ روسيه وارد كند. اين درحالي است كه ترامپ، در صحبت با خبرنگاران در هواپيماي رياستجمهوري گفت كه او معتقد است زلنسكي و پوتين هر دو ميخواهند جنگ را به پايان برسانند. اما وقتي از او پرسيدند آيا چيزي تغيير كرده كه او را قانع كرده كه پوتين خواهان پايان دادن به اين درگيري است، ترامپ پاسخ داد كه «هيچ تغييري» رخ نداده است. او گفت: «زمانهايي بود كه پوتين نميخواست توافقي انجام دهد. زمانهايي بود كه زلنسكي نميخواست توافقي انجام دهد و اينها زمانهاي مخالف هم بودند. حالا فكر ميكنم هر دو ميخواهند به توافق برسند. خواهيم ديد!»
پوتين و مديريت بحران
نشريه فايننشال تايمز در ادامه گزارش خود آورده است: مذاكرات دو روزه ابوظبي در شرايطي برگزار شد كه مقامات اطلاعاتي اوكرايني و روسي به طور جداگانه در نوامبر گذشته با مقامات نظامي ايالاتمتحده در ابوظبي ديدار كردند. طرفهاي اوكرايني و روسي همچنين سال گذشته براي سه دور مذاكرات رو در رو در استانبول ملاقات كردند كه اين مذاكرات بدون پيشرفت چشمگيري پايان يافت. به ادعاي اين نشريه، پوتين در پذيرش طرح صلح تحت حمايت ايالاتمتحده كه سال گذشته با مشاركت قابلتوجه روسيه تدوين شد، تاخير داشته و اشاره كرده است كه مسكو تغييرات بعدي كه اوكراين و متحدان اروپايي آن در اين طرح ايجاد كردهاند، رد خواهد كرد. روسيه نيز بعد از موفقيت حملات هوايي خود به زيرساختهاي حياتي اوكراين كه برق، گرمايش و آب بسياري از كييف را قطع كرده است در بدترين زمستان جنگ، به شدت تقويت شده است. با اين حال، رييسجمهور روسيه تلاشهايي براي حفظ روابطي خوب با ترامپ در ميان تنشهاي موجود بين واشنگتن و اوكراين و متحدان اروپايي كييف انجام داده است، به گونهاي كه اوشاكوف، مشاور ولاديمير پوتين مدعي است رييسجمهور روسيه و هيات امريكايي در مورد دعوت ترامپ از روسيه براي پيوستن به هيات صلح او كه نظارت بر درگيري غزه را برعهده دارد و همچنين ساير مسائل منطقهاي و تلاش ايالاتمتحده براي تصرف گرينلند صحبت كردهاند. در اين ميان حتي رييسجمهور روسيه پيشنهاد كرده است كه يك ميليارد دلار از داراييهاي حاكميتي روسيه كه تحت تحريمهاي غربي در ايالاتمتحده مسدود شدهاند، به «هيات صلح» اختصاص يابد. پوتين همچنين پيشنهاد كرده كه باقيمانده داراييهاي مسدود شده در ايالاتمتحده را به تلاشهاي بازسازي پس از جنگ تخصيص دهد، اگرچه اين مبلغ تنها بخشي از ۱۸۵ ميليارد يورويي است كه از داراييهاي حاكميتي روسيه در اروپا نگهداري ميشود.
سناريوهاي مختلف درباره شكاف فراآتلانتيكي
همزمان با گمانهزنيها پيرامون آينده مذاكرات صلح روسيه و اوكراين، تحليلگران طي روزهاي اخير به پيامدهاي مهم اين جنگ و تحليل ابعاد ايجاد شكاف فراآتلانتيكي ميان امريكا و اروپا اشاره كردهاند. موسسه مطالعاتي واشنگتن به بررسي سه سناريوي مختلف براي روابط فراآتلانتيكي پرداخته است. در سناريوي اول، به نقش بازيگران بزرگ و تاثير آنها در مقابله با تغييرات ناگهاني اشاره ميشود. در اينجا، تمايل دولت ترامپ به شكستن رويههاي گذشته باعث آسيبپذيري بيشتر در برابر اختلالات ميشود، اما سناريوي دوم، بر لزوم تبديل اين درك به يك توافق جديد و ويژه براي روابط فراآتلانتيك تاكيد دارد، به گونهاي كه اين نوع جديد از همكاري ميتواند شامل همكاريهاي اطلاعاتي و تكنولوژيكي با نهادهاي جمعي اروپايي و شركتهاي دفاعي باشد و همچنين دسترسي متقابل به پيشرفتهاي تكنولوژيكي، نوعي اشتراكگذاري نوآوري.
اين سناريو نيز ميتواند همكاريهاي قويتري را بين كميسيون اروپايي و همتايان امريكايي آن براي تسهيل همكاري ايجاد كند. اگرچه اين سناريو در ابتدا هزينهبرتر براي ايالاتمتحده خواهد بود، اما سرمايهگذاري جديد در اروپا در ميانمدت ميتواند براي ايالاتمتحده منافع قابلتوجهي به همراه داشته باشد. درنهايت، اين سناريو نياز به تغيير رويكرد از سياستزدگي در همكاريهاي بينالمللي دارد و آمادگي براي عبور از نقشهاي تثبيتشده ناتو را ميطلبد.
پيامدهاي سياسي
در ادامه گزارش اين موسسه مطالعاتي آمده است كه پيامدهاي سياسي براي روابط فراآتلانتيك در حوزه امنيت به دليل عدم قطعيت در جهتگيري سياست ايالاتمتحده و همچنين وحدت سياسي اتحاديه اروپا و تمايل به همكاري در حوزههاي اصلي قدرتهاي دولتي كه عمدتا خارج از صلاحيتهاي اتحاديه اروپا باقي ماندهاند، شكل ميگيرد. همكاري بين كشورهاي عضو اتحاديه اروپا توسط تقسيمات جديدي پيچيده ميشود كه بين دولتهاي پوپوليستي وجود دارد؛ دولتهايي كه معمولا حمايت اتحاديه اروپا از اوكراين را با انتقاد مينگرند يا آن را مخالف ميدانند، در مقابل اكثريت اتحاديه اروپا كه ميخواهد از اوكراين حمايت كند بدون آنكه گامهاي عمدهاي براي تشديد جنگ بردارد. اما حتي زماني كه دولتها براساس خط تقسيم پوپوليست عملگرايانه تقسيم نشدهاند، پيوستن به نيروي واحد در سياست امنيتي تضمينشده نيست.
در عين حال، زماني كه كشورهاي اصلي اتحاديه اروپا توافق دارند و سطحي از حمايت فراملي وجود دارد، اتحاديه اروپا ميتواند به طور مشترك براي بهبود سياست امنيتي خود عمل كند، بنابراين تحولات اخير در دفاع نشان ميدهد كه اروپاييها ميدانند كه چه كارهايي بايد انجام دهند، اما انجام آن به سرعت برايشان دشوار است.
نياز فوري به همبستگي
به گزارش شوراي آتلانتيك، يكي از پيامدهاي سياسي نياز فوري به همبستگي بيشتر بين كشورهاي عضو اتحاديه اروپا است. بدين شرح كه اگر اقداماتي مانند استفاده از داراييهاي مسدود شده روسيه براي تامين وام به اوكراين قرار باشد بهطور موفقيتآميز اجرا شود، احتمالا به تضمينهايي براي كشورهاي عضو كه بيشتر تحتتاثير تلافيهاي احتمالي روسيه قرار ميگيرند، نياز خواهد بود كه در اين مورد بلژيك مصداقي واضح خواهد بود. با اين همه اين پيامدها باعث ميشود كه سناريوهاي مذكور جالب توجه شوند، چراكه به نظر ميرسد پيامدهاي اين سناريوها براي اتحاديه اروپا مشابه است، صرفنظر از نوع سناريو، چراكه آنچه تغيير ميكند، اولا افق زماني و ثانيا محيطي است كه در آن، اين تصميمات بايد گرفته شوند. سناريوي «مواجهه با وضعيت» (موردي كه آن را محتملترين سناريو ميدانيم)، اساسا فقط زمان خريداري كرده و نياز فوري به اقدام جمعي را اجتناب ميكند. از طرفي سناريوي «گسست» نيز مساله را به سطحي از فوريت ميرساند كه اتحاديه اروپا از نظر آمادگي براي پاسخگويي به آن برخوردار نيست. سناريوي «پيشرفت» كه در وضعيت فعلي كمتر محتمل به نظر ميرسد، به دستاوردهاي قابلتوجهي در زمينه قابليتها در سطح اتحاديه اروپا نياز دارد تا بتواند يك توافق بزرگ جديد را براي برقراري نوع جديدي از تعادل مسووليتها در اروپا ايجاد كند. با اين همه به نظر ميرسد پيامدهاي سياستي اين سه سناريو به يك جهت اشاره دارند، اما با سطوح مختلفي از فوريت. اتحاديه اروپا بايد همزمان زنجيرههاي توليد و تامين خود را براي سلاحها، تامينهاي اضطراري و بازسازي غيرنظاميان گسترش دهد.
از آنجايي كه كشورهاي عضو احتمالا مسائل مرتبط به اين موارد را به يك نهاد فرااتحاديهاي واگذار نخواهند كرد، اين به معناي سرمايهگذاري در همكاري و پروژههاي مشترك به صورت دوجانبه يا چندجانبه و تامين منابع خواهد بود. ابتكارات مربوط به خودكفايي استراتژيك كه پيش از اين شتاب گرفتهاند، بخشي به دليل دوره دوم رياستجمهوري ترامپ، شامل افزايش هزينههاي نظامي و ابتكاراتي مانند طرح «آمادهسازي ۲۰۳۰» ميشود، اما بايد تلاشهاي بيشتري براي ايجاد همپيوستگي نظامي اروپا و قابليتهاي نظامي بهطور واقعي اروپايي انجام شود، به گونهاي كه بهطور خاص، در رابطه با جنگ، اگر ايالاتمتحده با چالش مواجه نشود، اروپاييها بايد تضمينهاي امنيتي براي اوكراين فراهم كنند. اتحاديه اروپا بايد حمايت استراتژيك از اوكراين را فراتر از تصميمات پراكندهاي كه هر كشور عضو براي تامين آنچه كه راحت است، توسعه دهد. گسترش تامين مالي اروپا براي توسعه مشترك و تحقيق و توسعه در پروژههاي دفاعي تنها ميتواند آغازگر آنچه باشد كه بايد به يك تلاش متحد در مقياس اروپايي تبديل شود كه شامل بريتانيا و ساير شركا نيز ميشود، بدون آنكه به نيازهاي داخلي اتحاديه اروپا لطمه بزند. در عين حال نشانههاي اوليه همكاري با توانمنديهاي صنعتي دفاعي اوكراين اميدواركننده است و ميتواند در سطح اروپايي حمايت شود. از آنجايي كه ميدانيم ادغام در اين حوزههاي حساس دولتي از بالا به پايين محقق نخواهد شد، به همان اندازه مهم است كه اتحاديه اروپا به طور گستردهتري همكاري پرسنل نظامي اروپايي را از طريق گسترش «كالج دفاعي و امنيتي اروپا» به ساير ابزارهاي آموزشي و برنامهريزي تسهيل كند، جايي كه كارشناسان دفاعي و امنيتي اروپايي بتوانند درك متقابل و روحيه همكاري بيشتري پرورش دهند.