جهاد
اردوغان
محمود فاضلي
در سالهاي اخير در تركيه ماشين تبليغاتي قدرتمند دولت كارزار «قرن تركيه» را پيش برده و اين ايده را رواج داده كه آنكارا محكوم به «عظمت» است. در اين مدت تركيه حضور منطقهاي خود را گسترش داده است. ردپاي نظامي اين بازيگر از قفقاز تا شامات و بخشهايي از آفريقا امتداد دارد و همزمان قدرت دريايياش در شرق مديترانه و درياي سياه به نمايش درآمده است. طي دهه گذشته، آنكارا با بسياري از كشورها و همپيمانان خود توافقنامههاي سياسي، اقتصادي و دفاعي و امنيتي امضا كرده است. اين كشور در راستاي افزايش نفوذش چندان نگران شيوه حكمراني داخلي همسايگانش نيست و تمركز اصلي خود را بر ترتيباتي ميگذارد كه منافع اقتصادي و امنيتياش را محقق كنند. در سالهاي آغازين زمامداري اردوغان جهتدهنده تعاملات منطقهاي آنكارا بود و تلاش داشت ميان ائتلافهاي سنتي غربي و گسترش نفوذ به سوي شرق توازن برقرار كند و با معرفي تركيه به عنوان الگويي منطقهاي براي اصلاحات دموكراتيك، نفوذ اين بازيگر در خاورميانه و آفريقا را افزايش دهد.
آقاي «كوستاس پيكرامنوس»، تبعه يونان و مدير تحقيقاتي شركت مشاورهاي (CP) كه يك شركت تحقيقات استراتژيك مستقر در شهر مارسي است و متخصص در موضوع تركيه معاصر بوده و يكي از ستوننويسان رسانههاي فرانسوي و يوناني است، اخيرا كتابي با عنوان «جهاد اردوغان» منتشر كرده است. كتاب توسط انتشارات يوناني «Infognomon» وارد بازار كتاب شده است. وي در كتابش چند پرسش را مطرح ميكند اينكه چه چيزي باعث شد بشار اسد، رييسجمهوري سابق تركيه پس از ۵۴ سال حكومت خانواده اسد در سوريه يكشبه اين كشور را ترك كند؟ در سوريه چه اتفاقي قرار است بيفتد؟ آيا اين كشور عربي اكنون عملا تحتالحمايه تركيه است؟ آيا سوگند ملي تركيه در خاورميانه اجرا ميشود؟ كردها، دروزيها، علويها و مسيحيان چه موضعي در سوريه خواهند گرفت؟ او اعتقاد دارد قبل از سال ۲۰۱۲، سازمان اطلاعات و امنيت ملي تركيه (ميت) كه با عملياتهاي قاطعانه و موثر خود در سالهاي اخير به يكي از اركان اصلي امنيت ملي تركيه تبديل شده است، نه چارت سازماني، نه اعتبارات و نه منابع انساني و فناوري لازم براي شرايط سوريه را در اختيار نداشت. به دست گرفتن كنترل اين سرويس توسط هاكان فيدان از سال 2015 الي 2023 براي سياستهاي منطقهاي و بينالمللي تركيه نجاتبخش بود، زيرا ميت مهمترين اصلاحات را در تاريخ مدرن خود انجام داد. تركيه (از طريق ميت) از ابزارهاي زير استفاده كرد:
الف) ارايه پشتيباني مادي مانند آموزش، حقوق و تجهيزات به نيروهاي ارتش آزاد سوريه،
ب) ايجاد درك مشترك از دشمن (كردها، رژيم اسد) بر اساس فرهنگ (تركمنها) يا مذهب (اسلام سني)،
ج) حضور اعراب و تركمنها در دو طرف مرز تركيه و سوريه،
د) تاكتيك «تفرقه بينداز و حكومت كن» در ميان نيروهاي ضد رژيم سوريه.
تركيه بلافاصله براي بازگرداندن زيرساختهاي اساسي در مناطق اشغالي، اقدام كرد تا «قلب» مردم محلي را به دست آورد. دولت اردوغان طرح «تركيسازي» را اجرا و نام خيابانها و ميادين عمومي را با نامهاي تركي و عثماني جايگزين كرد. به عنوان مثال، ميدان عفرين به ميدان «طيب اردوغان» و يك پارك عمومي به «پارك ملت عثماني» تغيير نام داده شد.
كتاب «جهاد اردوغان» جغرافياي انساني رژيم جولاني را به تفصيل ارايه ميدهد. علاوه بر اين، فهرستي از سازمانهاي اصلي جهادي سني - سلفي - ارايه داده است و در عين حال نقش امريكا، قطر و عربستان را در دوره جنگ (۲۰۱۱-۲۰۱۸) تحليل ميكند. اين كتاب فصل ويژهاي در مورد فعاليتهاي اداره كل اطلاعات سوريه اسد ارايه داده است. نويسنده در مقدمه كتابش اظهار اميدواري كرده است كه «مسوولان» يوناني در وزارت امور خارجه، وزارت دفاع و كاخ نخستوزيري يونان فرصت خواندن اين كتاب را پيدا كنند و متوجه شوند كه تاريخ منتظر بيدار شدن يونان از رخوت دايمي كه در دهههاي اخير در آن بوده است، نخواهد ماند! گروهي از مقامات و همچنين رسانههاي يونان معتقدند وزير خارجه كنوني تركيه يكي از معماران اصلي روابط ميان تركيه و يونان در سالهاي اخير بوده است. فيدان اعتقاد دارد گفتوگوي سياسي بين يونان و تركيه يك سازوكار نهادينه شده براي ارتباطات دوجانبه است كه هدف آن حفظ كانالهاي باز تماس و كاهش تنشها در چارچوب روابط پيچيده يونان و تركيه است. هيچ دليلي براي عقبنشيني از منافع خود در شرق مديترانه يا درياي اژه وجود ندارد، اما از آنجا كه سياست يونانيها بر مبناي دشمني با تركيه است، مجبور هستند حرفهايي را براي دفاع از خودشان بزنند. اما وقتي اين حرفها به اقدامات عملي تبديل شود، ما آن را با دقت زير نظر خواهيم داشت. نه ابتكارهاي ضد تركيهاي آنها در اروپا و نه فعاليتهايشان در شرق مديترانه از چشم ما دور نميمانند. فرصتهاي بسيار خوبي براي حل اين مسائل از راههاي صلحآميز وجود دارد. اين نويسنده يوناني در گذشته كتابهايي همچون «سازمان اطلاعات تركيه»، «سرويسهاي مخفي در قرن بيست و يكم»، «امنيت ملي، تركيه ۱۹۲۳-۲۰۲۳. يك قرن»، «حماس-اسراييل» و «پايان خلافت و قبرس: جزيره جاسوسان» را به نگارش درآورده است.